Hepimiz zaman zaman tatlı krizine kapılırız. Sınav dönemlerinde, canımız sıkkınken ya da uzun bir süre tatlı diyetine girdiğimizde. İlk çikolatanın tadı her zaman nefistir, ikincisi, üçüncüsü derken, aldığımız tat giderek azalmaya başlar. Peki bunun sebebi nedir, ilk yediğimiz ve son yediğimiz çikolata aynı olsa da arasındaki bu fark neden kaynaklanır?
Azalan marjinal fayda yasası
Beşinci çikolatanın, ilki kadar tatlı olmaması, ekonomide sıkça duymaya alışık olduğumuz azalan marjinal fayda prensibi ile açıklanır. Azalan marjinal fayda yasasına göre, bir tüketici belirli bir maldan giderek daha fazla birim tükettikçe, malın her fazla biriminden elde edilen memnuniyet yani fayda düşer.
Bu yasa sadece çikolata için değil, çok çeşitli ürünlerin tüketimi için de geçerli. Su örneğini ele alalım. Susadığınızda, ilk bardağın ferahlatıcı etkisi, ikinci ya da üçüncü bardakta aynı şekilde görülmez.
Azalan marjinal faydanın sosyal hayata yansımaları
Azalan marjinal fayda kanunu, sosyal hayatta çeşitli şekillerde yaygın olarak kullanılmaktadır. En belirgin örneklerinden biri ise, beş yıldızlı otellerdeki açık büfelerdir. Müşteri bir tabak yemekten bir porsiyon aldıktan sonra ikinci servise geçtiğinde aynı açlık hissi ile hareket etmeyecek ve tabağına daha az yemek koyacaktır.
Büfenin bizim için ekonomik bir avantaj olabileceğini düşünsek de restoran için de karlı. Açık büfenin tamamını asla bitiremezsin! Günün sonunda, kimse etrafında çok fazla yemek olduğu için yemek yemez, açlık hissi ile yemek yer.
Bu kanun, vergilendirme sistemlerinde de kullanılmaktadır. Tüm bireyler aynı şekilde vergilendirilmez. İnsanlar, daha çok kazandıkça daha çok vergi ödemeye tabi tutulur. Yoksullar, zenginlerden daha yüksek marjinal para faydasına sahiptir. Fakir bir adam için 100₺, zengin bir adam için aynı 100₺’den daha fazla değerlidir. Bu nedenle, zenginler fakirlerden daha yüksek vergi ödeyebilirler.
Yasanın istisnaları
Azalan marjinal fayda yasasının geçersiz olduğu bir takım istisnalar vardır. Örneğin, aynı tür olsa da farklı markadan mallar tüketilirse, azalan marjinal fayda yasası geçersiz olur. Yani, farklı markalardan yenen çikolatalar, azalan marjinal fayda yasasına tabi tutulmaz.
Bir başka istisna da, zaman aralığıdır. Eğer 24 saate yayarak 5 çikolata yiyorsanız, aynı tadı alabilmeniz mümkündür. Ancak art arda yemek, azalan marjinal fayda yasası devreye girmesine sebep olur.
